İstiqraz nədir və istiqraza necə investisiya etmək olar

Bank əmanətindən fərqli bir gəlir aləti axtarırsınızsa, korporativ istiqrazlar ən çox nəzərdən keçirilən variantlardan biridir. Azərbaycanın qiymətli kağızlar bazarı nisbətən gənc olsa da, istiqrazlar həm fərdi, həm də korporativ investorlar arasında getdikcə daha çox istifadə olunur. Bu yazıda istiqrazın nə olduğunu, gəlirin necə formalaşdığını və investisiya etməzdən əvvəl nəyi bilməli olduğunuzu izah edirik.

İstiqraz nədir

İstiqraz borc qiymətli kağızıdır. Onu buraxan şirkət — emitent — investordan vəsait cəlb edir və müəyyən müddətdən sonra istiqrazın nominal dəyərini qaytarmağı, bu müddət ərzində isə razılaşdırılmış faizi ödəməyi öhdəsinə götürür.

Sadə desək, istiqraz alan investor şirkətə borc verir və bunun müqabilində faiz gəliri alır.

Əsas anlayışlar

• Nominal — istiqrazın üzərində göstərilən dəyər. Tədavül müddəti bitdikdə məhz bu məbləğ qaytarılır. Məsələn, Finex Kredit-in 2023-cü il emissiyasında bir istiqrazın nominalı 500 manat idi.
• Kupon — istiqraz üzrə dövri faiz ödənişi. Kupon dərəcəsi illik faizlə ifadə olunur.
• Kupon dövriyyəsi — faizin hansı tezliklə ödənildiyi: aylıq, rüblük və ya illik.
• Tədavül müddəti — istiqrazın buraxıldığı gündən geri alınacağı günə qədər olan dövr.
• ACI (hesablanmış kupon gəliri) — son kupon ödənişindən bu günə qədər yığılmış, amma hələ ödənilməmiş faiz.
• Listinq — istiqrazın birjanın rəsmi siyahısına daxil edilməsi. Bu, emitentin açıqlıq və hesabatlılıq tələblərinə cavab verdiyini göstərir.

Gəlir necə hesablanır

Kupon gəliri belə hesablanır: investisiya məbləği × illik kupon dərəcəsi.

Nümunə: 10 000 manat illik 17,7% kuponlu istiqraza yatırılıb, kupon hər ay ödənilir.

• illik kupon gəliri: 10 000 × 17,7% = 1 770 manat;
• aylıq kupon gəliri: 1 770 / 12 = 147,50 manat.

Bu rəqəmlər vergilər nəzərə alınmadan verilib. Saytımızdakı istiqraz kalkulyatoru məbləğə, müddətə və gəlirliliyə görə aylıq, illik və müddət üzrə gəliri göstərir.

ACI nədir və niyə vacibdir

Fərz edək ki, istiqrazı iki kupon ödənişinin arasında alırsınız. Satıcı son kupondan bu günə qədər faizi “qazanıb”, amma hələ almayıb. Bu məbləğ ACI adlanır və adətən alış qiymətinə əlavə olunur. Növbəti kupon ödənişində isə bütün dövrün faizini siz alırsınız.

Sadələşdirilmiş nümunə: nominalı 500 manat, illik kuponu 17,7% olan istiqrazda aylıq kupon təxminən 7,38 manatdır. Ayın yarısı keçibsə, ACI təxminən 3,69 manat olur. Finex Kredit gündəlik kotirovka cədvəlində nominal və ACI-ni ayrıca göstərir.

Birja və listinq

Finex Kredit-in qiymətli kağızları 24 dekabr 2015-ci ildən Bakı Fond Birjasının standart bazar seqmentində listinqdədir və bu seqmentə daxil olan ilk üç emitentdən biridir. Şirkətin rəsmi xarici auditoru RSM-dir, audit hesabatları saytın “Hesabatlar” bölməsində dərc olunur.

İnvestisiya etməzdən əvvəl

1. 1Emitenti öyrənin: fəaliyyət tarixi, audit hesabatları, kapitalı.
2. 2Şərtləri oxuyun: nominal, kupon dərəcəsi, ödəniş tezliyi, tədavül müddəti, valyuta.
3. 3Gəliri müqayisə edin: kupon gəlirini əmanət faizi ilə və digər istiqrazlarla müqayisə edin.
4. 4Riskləri qiymətləndirin: istiqraz zəmanətli əmanət deyil, gəlir emitentin ödəmə qabiliyyətindən asılıdır.
5. 5Portfeli şaxələndirin: bütün vəsaiti bir alətə yönəltməyin.

İstiqrazın üstünlükləri və riskləri

Üstünlüklər:

• əvvəlcədən məlum olan faiz gəliri;
• aylıq kupon ödənişində sabit pul axını;
• birjada listinqdə olan istiqrazlar üzrə açıqlıq tələbləri.

Risklər:

• emitentin öhdəliklərini yerinə yetirə bilməməsi riski;
• istiqrazı müddətindən əvvəl satmaq istədikdə likvidlik məsələsi;
• dollar istiqrazlarında valyuta riski.

Finex istiqrazlarını necə almaq olar

İstiqraz və bank əmanəti: əsas fərqlər

Bank əmanəti ilə istiqraz arasında bir neçə vacib fərq var. Əmanət bankda saxlanılır və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hallarda sığortalana bilər. İstiqraz isə qiymətli kağızdır və gəliri emitentin maliyyə vəziyyətindən asılıdır. Bunun müqabilində korporativ istiqrazların gəlirliliyi çox vaxt əmanət faizindən yüksək olur. İstiqrazlarda faiz adətən dövri olaraq ödənilir, ona görə də investor müddət ərzində sabit pul axını əldə edir.

Kimlər üçün uyğundur

• müəyyən müddətə sərbəst vəsaiti olan və aylıq gəlir əldə etmək istəyənlər;
• portfelini şaxələndirmək istəyən fərdi investorlar;
• müvəqqəti sərbəst vəsaitini yerləşdirmək istəyən şirkətlər.

Tez-tez verilən suallar

İstiqrazı müddət bitmədən satmaq olarmı? Bu, emissiyanın şərtlərindən və bazardakı tələbdən asılıdır. Konkret emissiya üzrə mütəxəssisimizdən soruşun.

Dollar istiqrazında gəlir hansı valyutada ödənilir? Adətən istiqrazın valyutasında; şərtlər emissiyanın sənədlərində göstərilir.

Finex istiqrazlarını manat və ABŞ dolları ilə həm fiziki, həm də hüquqi şəxslər əldə edə bilər. Saytda “İstiqraz sifarişi” formunu doldurun — investisiya mütəxəssisimiz 24 saat ərzində sizinlə əlaqə saxlayıb cari emissiyalar və şərtlər barədə ətraflı məlumat verəcək.